Planten in de zoo van Antwerpen

27/05/2010 - 23:36

Timothy neemt Koen mee naar de Zoo van Antwerpen. Deze dierentuin is tegelijk een plantentuin. Meer dan 3000 planten en bomen in hartje Antwerpen. Zelfs op de rotsen vind je er planten. Op de namaakrotsen groeien zeldzame mossen. Die namaakrotsen en cementen afboordingen noemt men in de tuinarchitectuur rocailles. Ze zijn typisch voor de 19de eeuw.

De zoo werd geopend in het voorjaar van 1843. Het was de tijd van de ontdekkingsreizen naar Afrika. Er wonen nu 770 verschillende diersoorten.

Er zijn momenteel grootse werkzaamheden. Er komt een nieuwe leeuwenverblijf met een grote vijver die de leeuwen van de bezoekers scheidt en met nieuwe rocailles van groot formaat. Zowel in Vlaanderen als in Wallonië zijn er nog echte rotsenmakers, mensen die namaakrotsen maken voor tuinen en parken.

Van de architectuur en de sfeer van de 19de eeuw is nog veel bewaard gebleven. De meeste paviljoenen dateren uit die periode. In 2007 werd de Zoo van Antwerpen uitgeroepen tot de mooiste en best bewaarde stadsdierentuin ter wereld.

Door het uitzicht op de gigantische koepel van het Centraal Station is het ook bouwkundig een unieke plek. En er zijn al even gigantische bomen, zoals de blauw bloeiende anna-pauwlonaboom. Echt een pronkstuk, maar in verhouding met de oudste platanen is het een kleintje. Anna Pauwlona was een dochter van Tsaar 1 van Rusland en halfweg de 19de eeuw koningin van Nederland.

Er staat ook een Pauwlonia tomentosa. Maar die werd ooit getroffen door de bliksem. Wanneer de bliksem toeslaat ontploft een boom als het ware, zijn sap wordt stoom.
Het is dus een wonder dat hij het heeft overleefd. Om zeker te zijn dat hij geen gevaar is voor de bezoekers, wordt hij bij stormweer extra goed in het oog gehouden. En zolang er geen barsten in de grond ontstaan is hij nog voldoende verankerd.

Er is spontaan een hulstboompje in de stam gegroeid. En nu hebben ze er een jong exemplaar naast geplant zodat die de rol van de oude boom kan overnemen. Dat is ook een anna-pauwlonaboom, maar één van een andere soort, met lichtere bloemen, de zeldzame Pauwlonia fargesii. Een boom die wat kleiner blijft en met zijn groot blad ook geschikt is als schaduwboom voor een niet al te kleine stadstuin.
De bloemen van de anna-pauwlonaboom bevriezen vaak, maar in hartje Antwerpen is dat zelden een probleem. Dus normaalgezien kunnen olijfbomen hier ook groeien, maar voor de zekerheid overwinteren die olijfbomen in een kas en worden ze in het voorjaar opnieuw uitgeplant.

Als je langs de dierenverblijven loopt, valt het je misschien niet op, maar eens je het weet, ontdek je dat er vaak meer planten in staan dan dieren.
Ook de platanen zijn er echt wel indrukwekkend. Het zijn bij uitstek stadsbomen, ze hebben weinig te lijden onder slechte lucht, filteren fijn stof uit de lucht en vallen bij leven nooit om.

Een zoo zonder vissen en reptielen is geen zoo. Ook de terraria zijn kleine tuintjes. Mooi, echte kijkdozen. En dankzij de planten zijn het vaak ook zoekdozen. Met wat fantasie voel je je echt in het regenwoud. Er zijn bromelia’s en tal van andere tropische planten.
Toch hebben de planten vaak te lijden. Soms is een slang zo lang en zwaar dat de planten regelmatig moeten worden vervangen.

We duiken het regenwoud in: de wintertuin van de zoo. Wintertuinen met hun stalen koepels zijn ook typisch voor de 19de eeuw. En opnieuw rocailles, namaakrotsen. De sfeer is er heel apart. Er zitten geen slangen of krokodillen, maar wel spinnen in terraria.
Er staat een kanjer van een palm, een Livingstonia australis. Maar die wordt een probleem, over een jaar of twee groeit hij uit het dak.
Dan wordt hij uitgegraven en afgevoerd. Er is geen serre in dit land hoog genoeg. Tenzij iemand zich nog meldt.

Er staan nog boeiende planten, zoals het familielid van de cycaspalm, de Encephalartos lehmannii.
Hij heeft soms last van bloedluis, daarom worden er sluipwespjes uitgezet. Die doen aan biologische gewasbescherming. In een gesloten ruimte als de wintertuin is dat perfect mogelijk.

In de wintertuin van de zoo mag uiteraard de Caryota mitis niet ontbreken, de vissenstaartpalm.
En je vindt er ook een bloeiende agave die pas om de 40 jaar bloeit.

Koen en Timothy mogen de handen uit de mouwen steken in de wintertuin en gaan het Selaginellamosje als bodembedekker planten. Het is een mosachtig plantje en heeft geen wortel.
Het zijn stekken die heel makkelijk wortelen op de knooppunten. Gewoon in de grond steken en zo plat mogelijk op de grond leggen. In de zachte warmte die in de wintertuin heerst, verschijnen de worteltjes haast onmiddellijk. 

Seringen zijn ook echte stadsboompjes. In oude stadstuinen zie je ze haast overal. Meestal dicht bij de muren, omdat tuinmuren vaak met kalkmortel worden opgetrokken. En seringen zijn echte kalkvreters.
En de geur mag er zijn. Het zijn echte geurkolfjes. En dat trekt de insecten aan.
De wespenkoninginnen zijn nu al een tijdje op zoek naar een nestelplaats en met anderhalf miljoen bezoekers per jaar -en de talloze kinderen- kunnen ze wespensteken in de zoo missen, dus sommige insecten zijn in de zoo niet echt geliefd.
Maar alle andere dieren in de zoo zijn lief, schattig, stoer, speels en noem maar op. Of ze willen of niet. Een bezoekje aan de Antwerpse Zoo is een hoogdag voor het hele gezin. En er zijn zoveel planten en dieren dat je er nooit uitgekeken geraakt. En voor de kinderen groot en klein is er Kai-Mook, de baby olifant, die spreekt altijd tot de verbeelding. Zij is zopas 1 jaar geworden.


Paulownia tomentosa     (anna-paulowniaboom)
Paulownia fargesii (anna-paulowniaboom)
Olea europaea     (olijfboom)
Platanus x acerifolia (plataan)
Livingstonia australis
Agave species
Selaginella kraussiana
Syringa vulgaris ‘Andenken an Ludwig Späth’ (sering)


Info:

Zoo van Antwerpen
Koningin Astridplein 26
2018 Antwerpen
tel 03/ 202 45 40
www.zooantwerpen.be

Timothy Cools                           
Tuinarchitect
Maaldreef 39
9320 Nieuwerkerken
0486/75 67 67
www.tuinarchitectengroep-eco.be

Ontdek meer over Archief