Wanneer zijn appelen rijp?

27/10/2010 - 14:31

Jean neemt Koen mee naar de tuin om de herfst en de winter te bekijken. De meeste appels zijn al geplukt of gevallen. Maar sommigen kunnen nog geplukt worden. Maar hoe weet je nu of ze rijp zijn?

Ten eerste is er een verschil tussen plukrijp en eetrijp. Appelene zijn plukrijp wanneer de steeltjes met een kleine wrikbeweging van het hout loskomen. Eetrijp zijn ze vaak tegelijk, van late rassen soms een week of nog wat later. Maar je kan dat ook zien als je de appel middendoor snijdt. Als de pitten zwart zijn, is de appel rijp.

Rijpe appels geven daarenboven gas af. Dit is etheen of ethyleengas. En met dat gas kan je sommige planten sneller laten bloeien. Als bijvoorbeeld een vlinderorchidee, een Phalaenopsis, het maandenlang vertikt van te bloeien, dan trek je er een plastic zak over en maak je er een paar gaten in van een vinger dik. De gaten zorgen er voor dat de orchidee niet gaat schimmelen. Dan leg je er een rijpe appel bij. Het gas dat die afgeeft, zal de orchidee prikkelen om te gaan bloeien. Weldra verschijnt er een nieuwe bloemstengel vanuit het hart of gaan de knoppen op de oude bloemstengel uitlopen.
Dat lukt bij sommige andere planten ook, het is een truc die ook door kamerplantenkwekers (en vooral Bromeliakwekers) wordt toegepast.

Het is ook de reden waarom je appels nooit bij groenten mag leggen. Want ethyleengas doet groenten sneller verouderen. Het rijpingsproces wordt versneld.
Je kan dat zelf nagaan: leg in een plastic zak een tros groene bananen en een rijpe appel en je zult ervan versteld staan hoe snel de bananen rijpen. Eens rijp geven de bananen op hun beurt ethyleengas af. Fruithandelaars passen dat dat trucje ook bij groene kiwi’s toe.

Ze vinden kweeperen die nogal groot uitgevallen zijn omdat er dit jaar weinig waren. En daarom heeft de boom al zijn sap naar een twintigtal exemplaren gepompt.
De noten zijn echter niet al te groot. Dit komt vermoedelijk door de hete julimaand en uiteraard met het feit dat het een zaailing is. De noten van benaamde rassen hebben meer voordelen. In ons klimaat bloeien de mannelijke katjes en de vrouwelijke bloempjes namelijk tegelijk en zetten ze dus gemakkelijk vrucht. Bovendien bloeien ze laat, bijna altijd na de laatste nachtvorsten. Van deze rassen ben je dus zeker veel en lekkere noten te oogsten. Ze zijn altijd in de kwekerij geënt en dragen al na een jaar of vijf. Bovendien worden de bomen niet reuzengroot, niet te groot voor een middelgrote tuin.
De noten van het ras ‘Broadview’ zijn lang, die van het ras ‘Buccaneer’ zijn mooi rond. Beide rassen zijn uit Canada afkomstig.

Jean laat Koen kennis maken met de bitterlimoen, de Poncirus trifoliata, en ze heeft haar naam niet gestolen. Je kunt ze in de keuken niet gebruiken. Daarvoor is ze veel te bitter. Maar het is de enige citrusvrucht die in ons klimaat winterhard is. De struik is mooi maar heeft ongelooflijk lange en scherpe doornen.

En ze ontdekken ook een heilig boontje. Het is een boon waar een monstrans op getekend staat, zoals je nog wel eens in een kerk ziet.

Daarna gaan ze rozenbottels plukken. Dat is puur gebottelde vitamine C. Het lijken wel flesjes of tonnetjes. En die tonnetjes gaat Jean drogen. Dan komt de dunne vlezige schil later gemakkelijk los. En als ze gedoogd is gaat die schil in een blikken bus. Tegen de winterse ongemakken. Vitamine C tegen verkoudheid.

Dan gaan ze op een bietenveld bieten halen, omwille van de traditie. Het is bijna Halloween en dan gaan ze geen pompoenen uithollen tot griezelige gezichten, zoals de Amerikaanse traditie voorschrijft, want hier deden we het vele decennia lang met bieten.
Je kan er een beetje loof aan laten zitten. De pompoenkoppen zijn kaalkoppen. Bieten kun je groen haar geven en hebben ook meer expressie. Zeker met een kaars erin.

Jean laat Koen een laatste maaibeurt doen. De allerlaatste dit jaar. En dat is een hele speciale, omdat je hem op een vrij hoge stand moet zetten. 6 cm is ongeveer ideaal. Het mag zelfs nog een streepje hoger.
Want het mos, dat zit te wachten tot het kouder wordt om dan in het gazon te beginnen woekeren, dat heeft toch maar een heel klein beetje licht nodig. Maar als het helemaal geen licht krijgt dan heeft zelfs mos het lastig. Dus als het gras hoog genoeg is, krijgt het mos onder het aaneengesloten grastapijt onvoldoende licht en kan zelfs het mos niet groeien, laat staan woekeren. Dus door het gras ongeveer zes centimeter lang te laten, krijgt het mos nauwelijks kans.

Uiteindelijk sluiten ze af onder een grote kastanjeboom. Het is er eentje van het ras ‘Marron de Lyon’. Ze zijn lekkerder en zoeter dan de gewone.
Soms hangen kastanjes hoog in de boom en moet je takken omhoog gooien om de bolsters te doen vallen. Een echte herfstsport.
Daaraan zie je hoe belangrijk het is dat je bij het aanplanten van een tuin met overleg te werk gaat. Dit ras van kastanjes, de ‘Marron de Lyon’ is zoveel dankbaarder en ook de bomen ervan blijven binnen de perken.
De tamme kastanje heet in het Centraal Massief in Frankrijk “arbre à pain”, broodboom. Omdat ze zo voedzaam zijn.

Phalaenopsis x hybride (Vlinderorchidee)
Rosa ‘Sir Cedric Morris’
Phaseolus vulgaris 'Monstrans' (heilig boontje)
Poncirus trifoliata (Bitterlimoen)
Castanea sativa ‘Marron de Lyon’ (Tamme kastanje ‘Marron de Lyon’)

Info:

tuin Ivo Pauwels
Herentalsebaan 54
2980 Zoersel
de tuin is elk jaar van half mei tot en met het laatste weekend van juni te bezichtigen
Ivo Pauwels geeft als auteur van 65 boeken voordrachten
voor meer informatie: ivowereld@hotmail.com

Jean Vanhoof
www.zwemvijver.be

Ontdek meer over Archief